Spis treści
Podstawowe terminy sumo — co warto wiedzieć
Sumo to japoński sport narodowy, którego zasady na pierwszy rzut oka wydają się proste. Celem walki jest wypchnięcie przeciwnika poza wyznaczony, gliniany ring, zwany dohyō, lub zmuszenie go do dotknięcia podłoża dowolną częścią ciała poza podeszwami stóp. To jednak znacznie więcej niż siłowanie się – to świat pełen tradycji, hierarchii i precyzyjnie określonych pojęć, które pozwalają w pełni docenić tę dyscyplinę.
Zawodnicy, określani mianem rikishi, rywalizują w ramach złożonej, wielopoziomowej hierarchii. Na jej szczycie stoi Yokozuna – wielki mistrz, którego pozycja jest nie tylko sportowym osiągnięciem, ale i najwyższym wyróżnieniem honorowym. Rywalizacja toczy się podczas sześciu wielkich turniejów (basho) w ciągu roku, a to właśnie bilans zwycięstw i porażek decyduje o awansie lub spadku w rankingu, co bezpośrednio przekłada się na status, zarobki i przywileje zapaśnika.
Zawodnicy sumo — kim są rikishi?
Profesjonalnych zapaśników sumo określa się mianem rikishi. Choć w użyciu są także terminy sumotori (dosłownie „praktykujący sumo”) czy potoczne osumosan, to właśnie rikishi jest oficjalnym i najczęściej stosowanym tytułem zawodowca.
Każdy zawodnik dąży do osiągnięcia statusu sekitori, zarezerwowanego dla zapaśników z dwóch najwyższych dywizji: Jūryō i Makuuchi. Gwarantuje on liczne przywileje, takie jak stałe wynagrodzenie i prawo do noszenia ozdobnego pasa kesho-mawashi. Wewnętrzna hierarchia dywizji Makuuchi dzieli się na:
-
San’yaku – elitarne rangi na szczycie dywizji:
-
Yokozuna (wielki mistrz)
-
Ōzeki
-
Sekiwake
-
Komusubi
-
Maegashira – pozostali zawodnicy najwyższej dywizji.
Ceremonie sumo — tradycja i rytuały
Sumo jest głęboko zakorzenione w starożytnych rytuałach shintō. Każdy element turnieju, od wejścia zawodników na ring po walkę, stanowi część starannie zaplanowanej ceremonii, wywodzącej się z czasów, gdy sport ten był widowiskiem odprawianym ku czci bóstw.
Do najważniejszych rytuałów, które podkreślają duchowy wymiar sumo, należą:
-
Rzucanie soli – symboliczne oczyszczenie ringu (dohyō) ze złych duchów.
-
Shiko – tupanie nogami w celu odstraszenia demonów.
-
Chirichōzu – symboliczne obmycie dłoni na znak, że zawodnik przystępuje do walki z czystymi intencjami i bez ukrytej broni.
Te ceremonie nadają sumo unikalny charakter, w którym sportowa rywalizacja splata się z duchowym dziedzictwem Japonii.
Hierarchia w sumo — jak działa ranking?
Precyzyjną hierarchię w sumo reguluje banzuke – oficjalna lista rankingowa publikowana przed każdym turniejem. Pozycja zawodnika, aktualizowana na podstawie jego bilansu zwycięstw i porażek, decyduje nie tylko o przywilejach, ale także o przydziale kolejnych przeciwników.
Poziomy w sumo — od Jonokuchi do Yokozuna
Droga każdego zawodnika rozpoczyna się na samym dole hierarchii, a mozolny awans przez cztery niższe dywizje jest pierwszym wielkim wyzwaniem. Są to kolejno:
-
Jonokuchi (najniższa dywizja)
-
Jonidan
-
Sandanme
-
Makushita
Techniki sumo — co powinieneś wiedzieć?
Wbrew pozorom sumo to nie tylko pojedynek na siłę. To sport o bogatej i złożonej technice, gdzie każda walka jest taktyczną rozgrywką, w której liczą się umiejętności, równowaga i spryt. Oficjalnie sklasyfikowane techniki, zwane kimarite, obejmują wiele chwytów, pchnięć i rzutów. Rikishi latami doskonalą je w stajniach (heya), ucząc się zarówno manewrów ofensywnych, jak i obronnych. Opanowanie szerokiej gamy kimarite jest kluczem do sukcesu, pozwalając na adaptację do stylu rywala i nierzadko obrócenie jego siły przeciwko niemu samemu.
Najważniejsze techniki sumo — co to jest torikumi?
Każdy pojedynczy pojedynek w sumo to torikumi. Termin ten określa walkę między dwoma rikishi, stanowiącą podstawową jednostkę rywalizacji turniejowej. To właśnie podczas torikumi zapaśnicy wykorzystują wachlarz technik (kimarite), by pokonać przeciwnika.
Słownik terminów sumo — alfabetycznie
Poniższy słownik wyjaśnia kluczowe pojęcia ze świata sumo, które ułatwią pełne zrozumienie tego sportu.
Banzuke – Oficjalny ranking zawodników sumo, publikowany przed każdym wielkim turniejem, który określa pozycję każdego rikishi w hierarchii.
Basho (lub Hon-basho) – Wielki turniej sumo. W ciągu roku odbywa się sześć takich turniejów, a ich wyniki decydują o awansach i spadkach w rankingu banzuke.
Dohyō – Ring, czyli okrągłe pole walki o średnicy 4,55 metra, na którym odbywają się pojedynki. Wykonany jest z gliny i piasku, a przed każdym turniejem jest uroczyście konsekrowany.
Gyōji – Sędzia prowadzący walkę na dohyō. Ubrany w tradycyjny, bogato zdobiony strój, kieruje przebiegiem pojedynku i ogłasza zwycięzcę.
Heya – Stajnia lub klub sumo, w którym zawodnicy mieszkają, trenują i przygotowują się do turniejów pod okiem trenera (oyakata).
Kachi-koshi – Dodatni bilans walk w turnieju (więcej zwycięstw niż porażek, np. 8-7), gwarantujący zawodnikowi awans lub utrzymanie pozycji w rankingu.
Kimarite – Oficjalna nazwa techniki, która przyniosła zwycięstwo w walce. Japoński Związek Sumo uznaje 82 oficjalne kimarite.
Make-koshi – Ujemny bilans walk (więcej porażek niż zwycięstw), skutkujący degradacją w rankingu banzuke.
Mawashi – Jedwabny pas, który rikishi nosi podczas walki. Jest to jedyny element stroju zawodnika na dohyō.
Rikishi – Dosłownie „mocarz” lub „wojownik”. To oficjalne określenie profesjonalnego zapaśnika sumo.
Sekitori – Termin określający zawodników z dwóch najwyższych dywizji: Makuuchi i Jūryō. Posiadają liczne przywileje, w tym stałą pensję.
Tachi-ai – Początkowe, eksplozywne starcie zawodników na początku walki.
Yokozuna – Najwyższa, dożywotnia ranga wielkiego mistrza w sumo. Zawodnik z tym tytułem nie może zostać zdegradowany w rankingu i jest postrzegany jako symbol siły, godności i doskonałości.
